Strona główna Bielawa 45 lat Zbiornik Wodny „Sudety” – „Jezioro Bielawskie” 1973 – 2018

45 lat Zbiornik Wodny „Sudety” – „Jezioro Bielawskie” 1973 – 2018

758
0
UDOSTĘPNIJ

W 2018 roku mija 45 lat od ukończenia budowy Zbiornika Wodnego „Sudety” (obecnie Jezioro Bielawskie). Budowa obiektu, która trwała w latach 1969-1973, wynikała z potrzeby zapewnienia ciągłych dostaw wody do dwóch zakładów włókienniczych „Bieltex” i „Bielbaw”. Na przestrzeni minionych dekad okazało się, że obiekt, który przede wszystkim miał gromadzić wodę przemysłową, zmienił się w jedną z największych atrakcji turystycznych regionu. Zanim do tego doszło wydarzyło się w tym miejscu naprawdę wiele. Zapraszamy Państwa do obejrzenia wystawy fotografii, które upamiętniają czasy przed budową jeziora, budowę akwenu, lata późniejsze, aż do stanu obecnego.

Do rozwoju Bielawy przyczynił się rozkwit przemysłu bawełnianego, a ówczesne miejscowe zakłady należały do jednych największych i najnowocześniejszych w kraju. W latach świetności zakłady Bieltex i Bielbaw zatrudniały kilkanaście tysięcy osób. Wytwarzały przy tym szeroki asortyment tkanin, sprzedawanych na rynkach polskich i zagranicznych. Dynamiczny rozwój przemysłu bawełnianego w Bielawie i związane z jego obsługą duże zapotrzebowanie na wodę, spowodowały konieczność budowy zbiornika wodnego. Zadaniem akwenu było zabezpieczenie wymaganej ilości wody w częstych okresach jej niedoborów dla wspomnianych zakładów.

Zbiornik powstał na wniosek BZPB „Bieltex”, a środki na realizację inwestycji przekazało ówczesne Ministerstwo Przemysłu Lekkiego.

Na miejsce budowy wybrano teren u podnóża Gór Sowich na potoku Brzęczek. Funkcjonujący wówczas przemysł włókienniczy potrzebował do obsługi produkcji tkanin około 1,4 mln m3 wody rocznie. Po to by uzyskać wymaganą ilość wybudowano dodatkowe ujęcia wody w potokach Bielawica i Rdzawa. Łączna długość kanału doprowadzającego wodę do jeziora wyniosła 2,5 km. Topografia terenu przeznaczonego pod zbiornik narzuciła łukowy kształt zapory, której długość wyniosła 1211 m, a jej wysokość w najwyższym punkcie 15 m. Zbiornik zaprojektowany został przez Biuro Studiów i Projektów Budownictwa Wodnego „Hydroprojekt” we Wrocławiu. Prace geologiczne wykonywało Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych „Hydrobudowa” we Wrocławiu. Nadzór naukowy i inwestorski pełnił natomiast Instytut Budownictwa Wodnego i Ziemnego Akademii Rolniczej we Wrocławiu.

Zbiornik powstał przez tzw. przegrodzenie potoku Brzęczek od strony północnej, wschodniej i południowo-wschodniej zaporą ziemną o długości 1211 metrów. Budowę obiektu rozpoczęto od prac przygotowawczych, polegających na wykonaniu dróg dojazdowych dla sprzętu budowlanego oraz wytyczeniu osi zapory ziemnej. Podstawowym problemem, z którym musieli poradzić sobie inżynierowie, było uzyskanie właściwego stopnia zagęszczenia gruntów tworzących zaporę oraz otrzymanie projektowej wytrzymałości i wodoszczelności betonów. W tym celu utworzono pole doświadczalne, na którym przeprowadzano próby właściwego zagęszczania zapory. W pracach, oprócz zespołu nadzorującego budowę zbiornika, uczestniczyło geotechniczne laboratorium polowe. W trakcie sypania zapory każda warstwa była odbierana przez zespół nadzorujący, po wykonaniu przez laboratorium badań wskaźnika zagęszczenia.

Sterowanie wodą na zbiorniku odbywa się poprzez instalacje i zasuwy zlokalizowane w wieży ujęć. Konstrukcję wieży stanowi żelbetowa okrągła studnia o średnicy wewnętrznej 3,5m i grubości ścian 0,50m. Fundament wieży posadowiony został na stalowych ścianach, chroniących wieżę przed działaniem dużych sił, w tym między innymi wywoływanych przez pokrywę lodową.

Istotnym elementem zbiornika jest także wieża przelewowa. Normalny poziom wody w zbiorniku ustalony został na poziomie 335 m n.p.m. Zabezpieczeniem, przed przekroczeniem tego stanu, jest właśnie wieża przelewowa.

W trakcie budowy zbiornika wprowadzono zmiany do projektu zapory, które pozwoliły znacząco obniżyć koszty inwestycji. Dzięki temu możliwe było wybudowanie w sąsiedztwie zbiornika centrum rekreacji i wypoczynku.

Jednym z jego elementów stała się wyspa. Powstała ona z urobku gruntu, gromadzonego podczas budowy zbiornika. Grunt nie nadawał się do wbudowania w korpus zapory i był składowany w miejscu dzisiejszej wyspy. Żeby nie narażać się na kolejne wydatki związane z wywozem gruntu poza miasto zdecydowano, że w tym miejscu można utworzyć wyspę i połączyć ją pomostem z lądem. Powierzchnia wyspy wynosi 37 arów i znajduje się powyżej 1 metra maksymalnego poziomu wody w zbiorniku. Wyspa została połączona z terenem nadbrzeżnym pomostem o długości 160 m i szerokości 4 m.

Według publikacji naukowej pt. „Współczesne problemy inżynierii środowiska” autorstwa dra Kazimierza Szczepaniaka, w tamtych latach była to największa inwestycja hydrotechniczna w południowo-zachodniej Polsce. Prace przygotowawcze, polegające na budowie kilku kilometrów dróg dojazdowych dla ciężkiego sprzętu budowlanego oraz bazy lokalowej dla służb technicznych i bazy magazynowej, trwały do połowy 1970 roku.

Po tym okresie rozpoczęły się zasadnicze prace konstrukcyjno-budowlane. Budowę zbiornika ukończono w pierwszej połowie 1973 roku i po przeprowadzeniu podstawowych przeglądów, badań i pomiarów Komisja Rozruchowa Zbiornika przystąpiła do pierwszego napełnienia. W lipcu 1973 roku zbiornik został przekazany inwestorowi do eksploatacji. W trakcie pierwszego napełniania wystąpiły przecieki przez wieżę ujęć oraz na skarpie. Zostały one zlikwidowane za pomocą tzw. zastrzyków cementowych oraz dzięki drenażowi powierzchniowemu skarpy. Od roku 1974 akwen zaczął spełniać swoją funkcję rezerwuaru wody dla zakładów Bielbaw i Bieltex.

Charakterystyka ogólna Jeziora Bielawskiego

Powierzchnia zalewu: 23,2 ha

Długość zapory: 1211 m

Maksymalna wysokość zapory: 15 m

Szerokość korony: 5 m

Wysokość wieży ujęć: 17 m

Powierzchnia wyspy: 37 a

Długość pomostu (molo): 160 m.

Elementami decydującymi o bezpieczeństwie jeziora są zapora ziemna z żelbetowymi płytami, wieża ujęć, wieża przelewowa oraz przepust nad zaporą. Równie ważny jest w tym względzie system sterowania wodami potoków Bielawicy i Rdzawy. Najpoważniejsza próba poziomu bezpieczeństwa zbiornika miała miejsce w czasie powodzi w lipcu 1997 roku. W tym czasie przeszły przez obiekt dwie fale powodziowe. Spowodowały je długotrwałe i intensywne opady deszczu. Opady deszczu wywołały nadpiętrzenie zbiornika, dochodzące w szczytowym okresie do 0,70 m powyżej poziomu korony wieży przelewowej. Stan ten utrzymywał się przez dwa dni. W czasie przeglądu technicznego wykonanego po ustąpieniu powodzi zauważono pewne zniszczenia, niemniej zbiornik przetrwał tę najtrudniejszą walkę z żywiołem.

Oprócz funkcji zbiornika wody przemysłowej, w latach 70., 80. i 90., akwen pełnił dla mieszkańców miasta również funkcję rekreacyjno-wypoczynkową. Uprawiano wędkarstwo, żeglarstwo, pływano w zbiorniku, ale także wypoczywano przy dawnym basenie. Ponadto w sąsiedztwie zbiornika odbywało się wiele imprez kulturalnych i sportowych, w tym między innymi: Sudeckie lato, Rajd Polski, Thriatlon, Textil Cross, Tolk Folk czy różnego rodzaju pokazy. Miejsce to latami tętniło życiem.

Od początku istnienia zbiornika wodnego „Sudety”, aż do 1999 roku właścicielem akwenu były Zakłady Bawełniane „Bieltex”. Kiedy w latach 90-tych przedsiębiorstwo przechodziło trudną sytuację finansową (kilkunastomilionowe zadłużenie wobec Banku Zachodniego), ówczesne władze powiatu dzierżoniowskiego podjęły działania, aby nie dopuścić do upadku zakładu i tym samym uratować 2,5 tysiąca miejsc pracy w Bielawie.

Zapada więc decyzja o przejęciu przez powiat dzierżoniowski zbiornika „Sudety”. Umowa kupna nieruchomości za kwotę 18,5 mln złotych zawarta została 17 września 1999 roku. Powiat nabywając przedmiotową nieruchomość, stał się jednocześnie dłużnikiem Banku Zachodniego, albowiem Bieltex dokonał przelewu swoich wierzytelności z tytułu sprzedaży na rzecz wspomnianego banku.

Pod względem ekonomicznym nie była to dobra transakcja. Zbiornik nie dość, że nie generował zysków, to jeszcze zaczął być coraz większym obciążeniem finansowym dla powiatu dzierżoniowskiego.

Co więcej, w tym samym czasie istniało zagrożenie dla powiatu związane z potencjalnym przejęciem wielomilionowego zadłużenia po Zakładzie Opieki Zdrowotnej. Mimo podjętej próby ratowania zakładu, Bieltex nie zdołał się utrzymać na rynku i ogłosił swą upadłość 26 lipca 2001 roku.

Aby ratować powiat przed bankructwem, w 2006 roku władze powiatu dzierżoniowskiego tworzą spółkę „Zbiornik Wodny Sudety” i wnoszą w formie aportu niepieniężnego nieruchomość w postaci zbiornika, a wraz z nim pozostałe do spłacenia zadłużenie wobec banku.

Spółka Zbiornik Wodny Sudety w niedługim czasie, z powodu znacznego spadku sprzedaży wody przemysłowej, ogłosiła swoją upadłość. Kontrolę nad spółką przejął syndyk masy upadłościowej i rozpoczął procedurę likwidacji oraz zaspokajania roszczeń. Ogłaszane były kolejne przetargi na sprzedaż zbiornika, ale nie znaleziono chętnych do kupna akwenu.

Ostatecznie w 2006 roku dochodzi do rokowań, do których przystępuje Gmina Bielawa oraz prywatna inwestorka. Bardziej skutecznym graczem okazała się zewnętrzna inwestorka, która kupiła obiekt od syndyka masy upadłościowej Spółki Zbiornik Wodny Sudety za niewielką, jak na wartość obiektu, sumę 1,5 mln złotych.

Przez pierwsze lata właścicielka utrzymywała zbiornik, udostępniając go mieszkańcom bezpłatnie. Kolejne lata upłynęły już jednak w atmosferze grodzenia terenu, dewastacji zbiornika i jego otoczenia, wyrywania betonowych płyt z drogi dojazdowej, niszczenia pomostu, a nawet upuszczania wody ze zbiornika. Cały teren oznaczono tabliczkami „Teren prywatny” i „Wstęp wzbroniony”. Miała to być forma presji wywieranej na ówczesne władze Bielawy, której celem było doprowadzenie do zawarcia korzystnej dla właścicielki zbiornika umowy z miastem na dzierżawę akwenu oraz doprowadzenie do transakcji kupna-sprzedaży za ogromną sumę (ok. 16 mln zł).

Cel został poniekąd osiągnięty i ówczesne władze Bielawy zawarły z właścicielką obiektu umowę dzierżawy. Koszty dla miasta były bardzo duże. Na mocy dokumentu, miasto zobowiązane było przekazywać każdego miesiąca na konto przedsiębiorcy około 50 tysięcy złotych. Oprócz tego Bielawa ponosiła koszty związane z podatkami, bieżącym utrzymaniem zbiornika oraz jego naprawami. Przez cały okres trwania umowy Bielawa wydała na ten cel około 600 tysięcy złotych.

Po wyborach samorządowych w listopadzie 2014 roku zmieniły się władze Bielawy, które od samego początku przystąpiły do intensywnych negocjacji w sprawie zakupu zbiornika. Trwały one przez kilka miesięcy. Ostatnie spotkania odbyły się 18 i 23 czerwca 2015 roku, podczas których doszło do porozumienia między władzami Bielawy a właścicielką zbiornika.

Ostatecznie 8 lipca 2015 roku miasto Bielawa dokonało zakupu Zbiornika Wodnego „Sudety” (za kwotę 5,99 mln zł). Tym samym dobiegła końca 9-letnia batalia. Tego dnia około godziny 15.00 akt notarialny z dotychczasową właścicielką obiektu podpisał w imieniu miasta burmistrz Piotr Łyżwa. – Mam ogromną satysfakcję, że w ciągu kilku minionych miesięcy udało się spełnić oczekiwania mieszkańców i kupić zbiornik „Sudety”. Negocjacje były bardzo trudne, ale dotarliśmy nareszcie do szczęśliwego finału. Jestem wdzięczny Panu Bogu. Dziękuję radnym Rady Miejskiej, pracownikom Urzędu Miejskiego oraz licznym mieszkańcom Bielawy za okazaną pomoc i wsparcie – powiedział burmistrz Piotr Łyżwa. Był to przełomowy moment, ponieważ przez niemal dekadę obiekt był zaniedbywany, niszczony, a nawet pozbawiany wody.

Degradacja zbiornika wpływała negatywnie nie tylko na stan techniczny i wizualny obiektu, ale także utrwalała negatywną opinię o Bielawie, jako mieście nieprzyjaznym dla turystów. Od momentu zakupu obiekt i jego otoczenie zmieniły się radykalnie.

Metamorfozę rozpoczęto od opracowania koncepcji rozwoju zbiornika i jego promocji.

W oparciu o ten dokument systematycznie realizowano inwestycje, które sprawiły, że obiekt w krótkim czasie stał się jedną z największych atrakcji naszego terenu. Na początku zdecydowano, że zbiornikowi trzeba nadać nową nazwę i hasło promocyjne.

W wyniku konsultacji społecznych wyłoniono nazwę i hasło promocyjne, które brzmią: „Jezioro Bielawskie” i „Plaża w Górach Sowich”.

Następnie przygotowano strzeżoną plażę. W tym celu przywieziono na teren obiektu blisko 1000 ton piasku. Zatrudniono ratowników, wyznaczono strefy dla najmłodszych i osób dorosłych. Wykonano przystań żeglarską, pomosty, zakupiono kajaki i rowery wodne oraz uruchomiono wypożyczalnię sprzętu pływającego. Jednocześnie zagospodarowano wyspę oraz zrealizowano remont molo. Na terenie wyspy pojawiły się wiaty turystyczne, stanowiska do grillowania, stojaki na rowery oraz podjazd dla osób niepełnosprawnych. Jezioro Bielawskie można podziwiać z wyspy na przykład z pomostów znajdujących się na brzegu.

Miasto przygotowało dodatkową atrakcję dedykowaną dla rodzin z dziećmi. Stała się ona prawdziwym hitem nie tylko miasta, ale także regionu. Na miejscu nieczynnego od wielu lat i doszczętnie zniszczonego basenu, wybudowano nowoczesny basen odkryty wraz z brodzikiem oraz z pierwszym na naszym terenie wodnym placem zabaw.

Do dyspozycji turystów jest pełnowymiarowa niecka główna oraz wodny plac zabaw z kilkudziesięcioma atrakcjami dla najmłodszych.

Na terenie jeziora oddano do użytku tor do wakeboardu, a korona akwenu znów została oświetlona. Dzięki śmiałym inwestycjom, a także szerokiej promocji, Jezioro Bielawskie odwiedza w sezonie letnim 70 tysięcy osób.

Duże zaangażowanie w rozwój turystyki wpłynęło na sukcesy w ważnych plebiscytach:

– Metamorfoza 10-lecia „Muflon 2016),

– Najlepsza przystań żeglarska Dolnego Śląska Radia Wrocław,

– Bielawa miastem tygodnia Radia RMF FM,

– II miejsce w plebiscycie Gazety Wrocławskiej w kategorii Miejscowość Roku.

Jezioro Bielawskie znów tętni życiem oraz przyciąga mieszkańców i turystów nie tylko swoimi atrakcjami, ale także różnego rodzaju wydarzeniami. Nad jeziorem odbywają się znane imprezy: Regałowisko, Dni Bielawy, Sudeckie Żagle, Bieg Gladiatora, Bike Maraton, Sowiogórski Maraton Rowerowy, Break King Bielawa, Super Bieg – Kalenica Półmaraton Bielawa i Zlot Motocyklowy.

Zakup jeziora, wykonywane inwestycje, otwierają nowe możliwości rozwoju i znacząco wpływają na przyszłość Bielawy.

fot. Tadeusz Łazowski, Miejska Biblioteka Publiczna w Bielawie, Referat Promocji Urzędu Miejskiego w Bielawie.